Muốn Xuất Khẩu Viên Nén Gỗ Sang Nhật Bản – Doanh Nghiệp Phải Báo Cáo Khí Nhà Kính

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu, viên nén gỗ đã vươn mình trở thành mặt hàng xuất khẩu tỷ đô của Việt Nam, với Nhật Bản là thị trường chiến lược số một. Tuy nhiên, cánh cửa vào thị trường này đang dần thắt chặt bởi các tiêu chuẩn xanh khắt khe. Việc Nhật Bản chính thức yêu cầu báo cáo phát thải khí nhà kính toàn vòng đời sản phẩm (LCGHG) đối với mọi nhà cung ứng không còn là dự báo mà đã trở thành lộ trình bắt buộc. Liệu doanh nghiệp Việt đã sẵn sàng để chuyển mình và giữ vững vị thế trong chuỗi cung ứng sinh khối toàn cầu?

Toàn Cảnh Bức Tranh Xuất Khẩu Viên Nén Gỗ Việt Nam Sang Nhật Bản

Ngành viên nén gỗ Việt Nam đã có những bước tiến thần tốc trong vài năm trở lại đây. Nhật Bản hiện không chỉ là đối tác thương mại mà còn là thị trường tiêu thụ lớn nhất, đóng vai trò then chốt trong sự tăng trưởng bền vững của ngành năng lượng sinh khối.

Năm 2023: Sự gia tăng về giá trị vượt mức sản lượng

Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, năm 2023 chứng kiến một cột mốc quan trọng khi Việt Nam xuất khẩu sang Nhật Bản hơn 2,8 triệu tấn viên nén gỗ, đạt trị giá 438,67 triệu USD. So với năm 2022, con số này tăng 12,3% về lượng nhưng lại tăng tới 14,1% về giá trị.

Điều này phản ánh một thực tế tích cực: Thị trường Nhật Bản có khả năng hấp thụ giá tốt và nhu cầu đối với viên nén chất lượng cao là vô cùng bền vững. Việc giá trị tăng nhanh hơn sản lượng cho thấy doanh nghiệp Việt bắt đầu chú trọng hơn vào chất lượng và các tiêu chuẩn kỹ thuật, thay vì chỉ chạy theo số lượng đơn thuần.

Năm 2024: Nhật Bản khẳng định vị thế thị trường chiến lược số 1 của Việt Nam

Bước sang năm 2024, dựa trên dữ liệu từ Argus Media và GDO, sản lượng xuất khẩu đã có bước nhảy vọt lên khoảng 3,484 triệu tấn với giá trị đạt 523,4 triệu USD. Tại thời điểm này, Nhật Bản chiếm tới 60% tổng sản lượng và 65% tổng giá trị xuất khẩu viên nén của Việt Nam.

Hơn thế nữa, viên nén từ Việt Nam cũng chiếm khoảng 66% tổng lượng nhập khẩu viên nén của toàn nước Nhật. Những con số này khẳng định vai trò không thể thay thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo của xứ sở hoa anh đào, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tuân thủ các quy định môi trường mới để bảo vệ thị phần này.

Nửa đầu năm 2025: Những kỷ lục mới được thiết lập

Số liệu từ Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho thấy 6 tháng đầu năm 2025, hoạt động xuất khẩu đã bùng nổ mạnh mẽ với hơn 3,9 triệu tấn, mang về 564,77 triệu USD. So với cùng kỳ năm 2024, mức tăng trưởng đạt 33,3% về lượng và 38,8% về giá trị.

Dự báo trong thời gian tới ngành xuất khẩu viên nén vẫn sẽ thiết lập kỷ lục mới. Tuy nhiên, sự tăng trưởng nóng này cũng đi kèm với áp lực về việc đáp ứng các quy định mới về báo cáo phát thải khí nhà kính mà phía Nhật Bản đang ráo riết triển khai, buộc các doanh nghiệp phải chuẩn bị dữ liệu phát thải ngay từ giai đoạn sản xuất.

Quy Định Báo Cáo Phát Thải Khí Nhà Kính (LCGHG) Theo Cơ Chế FIT/FIP Của Nhật Bản

Nhật Bản đang thực hiện lộ trình hiện thực hóa mục tiêu trung hòa carbon, và ngành điện sinh khối là trọng tâm. Do đó, các quy định về Thuế suất ưu đãi (FIT) và Giá ưu đãi (FIP) đã được cập nhật với những yêu cầu khắt khe về môi trường.

1. Hiểu về quy định phát thải khí nhà kính toàn vòng đời (LCGHG)

Quy định mới của Nhật Bản yêu cầu các nhà máy điện sinh khối muốn được hưởng ưu đãi FIT/FIP phải chứng minh được mức độ giảm phát thải khí nhà kính trong toàn bộ vòng đời của nhiên liệu (Lifecycle GHG – LCGHG). Điều này có nghĩa là lượng phát thải không chỉ được tính tại nhà máy điện, mà phải được thống kê từ khâu trồng rừng, khai thác, chế biến cho đến quá trình vận chuyển. Nếu doanh nghiệp Việt Nam không thể cung cấp dữ liệu báo cáo phát thải khí nhà kính chính xác và minh bạch, các đối tác Nhật Bản sẽ không thể hưởng chính sách FIT/FIP, dẫn đến nguy cơ họ sẽ dừng nhập hàng hoặc tìm kiếm nhà cung cấp khác đáp ứng được quy định này.

2. Lộ trình áp dụng và thời gian gia hạn quan trọng

Nhật Bản đã đưa ra một lộ trình chuẩn bị rất cụ thể để các bên trong chuỗi cung ứng kịp thích nghi:

• Từ 01/04/2022 đến 31/03/2026: Đây là giai đoạn gia hạn và chuẩn bị. Trong thời gian này, các nhà máy điện và nhà cung cấp nguyên liệu sinh khối cần thiết lập hệ thống thu thập dữ liệu, áp dụng các chương trình chứng nhận bổ sung về LCGHG.
• Từ 01/04/2026: Quy định chính thức có hiệu lực bắt buộc. Mọi lô hàng viên nén gỗ vào Nhật Bản phải đi kèm với báo cáo phát thải khí nhà kính chi tiết theo đúng tiêu chuẩn.

3. Đối tượng chịu tác động trong chuỗi cung ứng

Quy định này tạo ra hiệu ứng dây chuyền. Không chỉ các nhà máy sản xuất viên nén, mà toàn bộ các mắt xích sau đều phải tham gia báo cáo phát thải:

• Chủ rừng và đơn vị khai thác gỗ.
• Cơ sở chế biến gỗ, dăm gỗ (nguồn nguyên liệu đầu vào).
• Công ty vận tải đường bộ và đơn vị logistics cảng biển.
• Doanh nghiệp sản xuất và trực tiếp xuất khẩu viên nén.

Dữ liệu phát thải phải được lưu vết và truyền tải xuyên suốt qua chuỗi hành trình sản phẩm (Chain of Custody) cho đến khi sản phẩm được tiêu thụ tại Nhật Bản.

Những Thách Thức Đối Với Doanh Nghiệp Viên Nén Gỗ Việt Nam

Mặc dù có tiềm năng lớn, nhưng con đường xuất khẩu sang Nhật Bản hiện đang xuất hiện nhiều rào cản mang tính kỹ thuật và pháp lý cao.

1. Thách thức trong việc thực hiện báo cáo phát thải khí nhà kính

Đa số các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn chưa có hệ thống quản trị dữ liệu năng lượng và phát thải bài bản. Việc tính toán phát thải từ khâu thu gom phế liệu gỗ từ nhiều xưởng nhỏ lẻ, hay đo lường lượng nhiên liệu tiêu thụ trong quá trình sấy và nén viên nén gỗ theo đúng chuẩn LCGHG của Nhật Bản đòi hỏi trình độ chuyên môn cao và sự đầu tư về công nghệ thông tin.

2. Yêu cầu truy xuất nguồn gốc minh bạch và khắt khe

Người Nhật đặc biệt coi trọng sự trung thực và minh bạch. Mọi lô hàng phải chứng minh được nguồn gốc gỗ hợp pháp. Với đặc thù ngành gỗ Việt Nam sử dụng nhiều nguồn nguyên liệu từ gỗ rừng trồng hộ gia đình, việc tập hợp hồ sơ truy xuất nguồn gốc chi tiết cho từng mét khối gỗ là một khối lượng công việc khổng lồ, dễ xảy ra sai sót nếu không có quy trình quản lý chặt chẽ.

3. Tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt vượt trội

Thị trường Nhật Bản yêu cầu các thông số kỹ thuật cực kỳ chi tiết:

• Độ ẩm phải duy trì dưới mức 10%.
• Hàm lượng tro thấp, gần như không có tạp chất.
• Khuyến khích loại bỏ hoàn toàn vỏ cây để giảm thiểu phát thải khí thải độc hại khi đốt.
• Ưu tiên có các chứng chỉ như FSC, PEFC, SBP, hoặc ISO để khẳng định chất lượng và nguồn gốc minh bạch

4. Áp lực từ nguồn nguyên liệu và biến động giá cả

Nguồn nguyên liệu sản xuất viên nén tại Việt Nam chủ yếu là phế phẩm ngành gỗ, vốn phụ thuộc vào các ngành sản xuất đồ gỗ nội thất. Sự thiếu ổn định về cung khiến giá thành đầu vào biến động. Trong khi đó, giá bán tại Nhật Bản đang có xu hướng giảm so với đỉnh điểm năm 2022, tạo áp lực kép lên biên lợi nhuận của doanh nghiệp, buộc họ phải tối ưu hóa quy trình sản xuất và vận chuyển.

Tại Sao Nhật Bản Vẫn Là “Thị Trường Màu Mỡ” Với Viên Nén Gỗ?

Bất chấp những thách thức về quy định báo cáo phát thải khí nhà kính, Nhật Bản vẫn giữ vững sức hút nhờ vào những yếu tố vĩ mô thuận lợi.

1. Chính sách thúc đẩy năng lượng sinh khối của Chính phủ Nhật

Chính phủ Nhật Bản đang khuyến khích thay thế dần than đá và dầu mỏ bằng năng lượng sinh khối để đạt mục tiêu giảm phát thải. Việc liên tục có các nhà máy nhiệt điện sinh khối mới đi vào hoạt động đảm bảo một nhu cầu nhập khẩu ổn định trong ít nhất 15-20 năm tới theo kỳ hạn của các hợp đồng FIT.

2. Vị thế và uy tín thương hiệu quốc gia của Việt Nam

Việc chiếm hơn 50% thị phần tại Nhật Bản là một lợi thế cạnh tranh cực lớn. Doanh nghiệp Việt đã xây dựng được lòng tin với các đối tác Nhật qua nhiều năm. Khi các quy định về LCGHG được áp dụng, những doanh nghiệp Việt đi tiên phong trong việc báo cáo phát thải sẽ càng khẳng định được uy tín và có cơ hội ký kết các hợp đồng dài hạn với giá trị cao hơn.

3. Xu hướng toàn cầu về năng lượng sạch

Sự thúc đẩy từ cộng đồng quốc tế về năng lượng tái tạo tạo ra một nền tảng vững chắc cho ngành viên nén gỗ. Viên nén gỗ được xem là một trong những giải pháp chuyển đổi năng lượng nhanh nhất và hiệu quả nhất cho các cơ sở hạ tầng nhiệt điện hiện có, mở ra tương lai dài hạn cho ngành sinh khối.

Giải Pháp Để Nhà Xuất Khẩu Viên Nén Chinh Phục Thị Trường Nhật Bản Bền Vững

Để tồn tại và phát triển tại Nhật Bản sau mốc thời gian 01/04/2026, các doanh nghiệp xuất khẩu viên nén gỗ cần thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp sau:

1. Chủ động thực hiện kiểm kê và báo cáo phát thải khí nhà kính

Đây là ưu tiên hàng đầu. Doanh nghiệp cần bắt đầu xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu tiêu thụ điện, xăng dầu, năng lượng trong quá trình sản xuất và vận tải. Việc hợp tác với các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp để thực hiện báo cáo phát thải khí nhà kính theo vòng đời (LCGHG) sẽ giúp doanh nghiệp chuẩn hóa dữ liệu theo đúng yêu cầu của cơ chế FIT/FIP của Nhật Bản, tránh rủi ro bị từ chối nhập khẩu trong tương lai.

2. Thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc dựa trên công nghệ

Thay vì quản lý bằng giấy tờ truyền thống, doanh nghiệp nên ứng dụng các phần mềm quản lý chuỗi cung ứng để theo dõi nguồn gốc gỗ từ rừng trồng đến nhà máy. Việc đạt được các chứng chỉ bền vững như FSC, PEFC không chỉ giúp tuân thủ pháp lý mà còn là minh chứng cho trách nhiệm của doanh nghiệp đối với môi trường – một yếu tố mà khách hàng Nhật Bản luôn sẵn sàng trả giá cao hơn để có được.

3. Đầu tư chuẩn hóa quy trình sản xuất và chất lượng

Để đáp ứng yêu cầu độ ẩm <10% và hàm lượng tro thấp, doanh nghiệp cần đầu tư vào hệ thống sấy và máy nén hiện đại. Đồng thời, việc tách vỏ cây ra khỏi nguyên liệu đầu vào cần được thực hiện triệt để để tạo ra dòng sản phẩm cao cấp phù hợp với thị hiếu Nhật Bản. Các chứng chỉ ISO hay ENplus sẽ là những minh chứng kỹ thuật quan trọng để doanh nghiệp tự tin đàm phán giá.

4. Ổn định nguồn cung nguyên liệu dài hạn

Doanh nghiệp nên chuyển từ mô hình thu mua vãng lai sang ký kết hợp đồng liên kết dài hạn với các chủ rừng và các nhà máy chế biến gỗ lớn. Việc phát triển các vùng nguyên liệu đạt chứng chỉ rừng bền vững không chỉ giúp ổn định sản lượng mà còn giúp kiểm soát lượng phát thải khí nhà kính ngay từ khâu trồng trọt, tạo lợi thế cho báo cáo LCGHG sau này.

5. Hoàn thiện thủ tục xuất khẩu và xây dựng thương hiệu

Quy trình hải quan sang Nhật đòi hỏi sự tỉ mỉ tuyệt đối về hồ sơ pháp lý (HS code, giấy chứng nhận kiểm dịch, C/O). Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chủ động quảng bá hình ảnh thông qua các sàn thương mại điện tử quốc tế và hội chợ ngành năng lượng sạch để trực tiếp kết nối với các nhà máy điện Nhật Bản, giảm bớt khâu trung gian và tăng sức cạnh tranh.

Việc Nhật Bản thắt chặt các quy định về phát thải khí nhà kính vừa là thách thức nhưng cũng là cơ hội để ngành viên nén gỗ Việt Nam nâng tầm giá trị. Để giữ vững vị thế “ngôi vương” trong chuỗi cung ứng, doanh nghiệp cần chủ động chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh và minh bạch dữ liệu.

Intercert tự hào là đơn vị uy tín cung cấp dịch vụ hướng dẫn kiểm kê báo cáo phát thải khí nhà kính và hỗ trợ đánh giá chứng nhận theo các tiêu chuẩn bền vững, truy xuất nguồn gốc sản phẩm gỗ. Hãy liên hệ với chúng tôi ngay hôm nay để được tư vấn chuyên sâu, giúp doanh nghiệp của bạn tự tin đáp ứng mọi tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường Nhật Bản và vươn tầm quốc tế!