Thỏa thuận Xanh EU (EGD): Tìm hiểu thông tin cơ bản

Thỏa thuận Xanh EU (European Green Deal – EGD) là chiến lược phát triển toàn diện và dài hạn của Liên minh châu Âu nhằm tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng trung hòa carbon vào năm 2050. Không đơn thuần là một chương trình môi trường, EGD định hình lại toàn bộ hệ thống kinh tế, năng lượng, công nghiệp và tài chính của EU. Bài viết này cung cấp cái nhìn tổng quan, hệ thống và chuyên sâu về bản chất, phạm vi và cơ chế vận hành của EGD.

EGD là gì? Bản chất của một chiến lược chuyển đổi kinh tế

Thỏa thuận Xanh EU (European Green Deal – EGD) được Ủy ban châu Âu công bố và chính thức thông qua ngày 15/01/2020 như một chương trình tổng thể nhằm ứng phó với tình trạng biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường toàn cầu. Về bản chất, EGD không chỉ là một sáng kiến môi trường mà là một chiến lược tăng trưởng mới của EU.

Mục tiêu cốt lõi của EGD là đưa châu Âu trở thành khu vực trung hòa phát thải khí nhà kính vào năm 2050 (climate-neutral continent). Điều này đồng nghĩa với việc tổng lượng phát thải khí nhà kính sẽ được cân bằng hoàn toàn bằng các biện pháp hấp thụ hoặc bù trừ carbon. Đồng thời, EU hướng tới xây dựng một nền kinh tế sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm phụ thuộc vào tài nguyên hóa thạch và hạn chế tối đa suy thoái môi trường.

EGD vì vậy có thể được hiểu là một “chiến lược chuyển đổi hệ thống” (systemic transformation strategy). Nó không chỉ điều chỉnh một số lĩnh vực riêng lẻ mà tái thiết toàn bộ cấu trúc kinh tế – xã hội của EU theo mô hình phát triển bền vững, phát thải thấp và kinh tế tuần hoàn.

Tính chất pháp lý và cơ chế triển khai của Thỏa thuận Xanh EU

1. EGD không phải là một tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể

Một điểm quan trọng cần làm rõ: Thỏa thuận Xanh EU không trực tiếp đặt ra các tiêu chuẩn xanh cụ thể, cũng không phải là một bộ quy chuẩn kỹ thuật áp dụng ngay cho doanh nghiệp. Văn kiện EGD chủ yếu xác lập:

• Các mục tiêu dài hạn (net-zero 2050)
• Các mốc trung hạn (giảm phát thải đến 2030)
• Các định hướng chính sách chiến lược

Nói cách khác, EGD là khung định hướng chính trị – chiến lược ở cấp độ cao nhất của EU về khí hậu và môi trường.

2. Hệ sinh thái chính sách xanh được xây dựng từ EGD

Để hiện thực hóa các mục tiêu của EGD, EU đã và đang ban hành hàng loạt chiến lược, chương trình hành động, kế hoạch và văn bản pháp luật cụ thể trong nhiều lĩnh vực kinh tế. Các văn bản này được gọi chung là “các chính sách xanh”.

Chính các chính sách xanh này mới là công cụ triển khai thực tế, bởi chúng:

• Đặt ra tiêu chuẩn môi trường mới
• Nâng cấp các quy định hiện hành
• Tạo ra yêu cầu minh bạch và báo cáo
• Thiết lập cơ chế kiểm soát phát thải

Từ đó, EGD hoạt động như một “chiến lược bao trùm”, còn các chính sách xanh là những công cụ pháp lý – kỹ thuật cụ thể hóa chiến lược đó.

Phạm vi bao trùm của Thỏa thuận Xanh EU

EGD được thiết kế với phạm vi cực kỳ rộng, phản ánh quan điểm rằng mọi hoạt động kinh tế đều có liên quan đến phát thải và môi trường. Vì vậy, không có lĩnh vực nào nằm ngoài chiến lược này.

1. Lĩnh vực khí hậu

Lĩnh vực khí hậu là trung tâm của EGD. EU đã xây dựng các công cụ pháp lý trọng yếu như:

• Luật Khí hậu EU (European Climate Law) – hợp pháp hóa mục tiêu trung hòa carbon 2050
• Kế hoạch mục tiêu khí hậu đến năm 2030
• Gói chính sách “Fit for 55” nhằm giảm ít nhất 55% lượng phát thải vào năm 2030 so với mức năm 1990
• Chiến lược thích ứng khí hậu của EU
• Phong trào khí hậu EU

Những công cụ này tạo thành nền tảng pháp lý ràng buộc cho quá trình chuyển đổi xanh.

2. Lĩnh vực môi trường và đại dương

Trong lĩnh vực môi trường, EU thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn thay vì kinh tế tuyến tính “khai thác – sản xuất – thải bỏ”.

Các sáng kiến tiêu biểu gồm:

• Kế hoạch hành động kinh tế tuần hoàn mới (CEAP)
• Chiến lược hóa chất vì sự bền vững
• Chính sách rác thải và tái chế
• Chiến lược đa dạng sinh học
• Chương trình kinh tế biển bền vững
• Quy định về pin và quản lý vòng đời sản phẩm

Những chính sách này không chỉ giảm phát thải mà còn tái cấu trúc chuỗi giá trị sản phẩm theo hướng bền vững.

3. Lĩnh vực nông nghiệp

Nông nghiệp là lĩnh vực có phát thải đáng kể. EU triển khai:

• Chiến lược “Từ trang trại đến bàn ăn” (Farm to Fork – F2F)
• Chính sách Nông nghiệp chung (CAP)
• Kế hoạch hành động nông nghiệp hữu cơ

Mục tiêu là giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học, thúc đẩy canh tác hữu cơ và giảm phát thải trong chuỗi thực phẩm.

4. Lĩnh vực năng lượng

Chuyển đổi năng lượng là trụ cột của EGD. EU xây dựng:

• Chiến lược tích hợp hệ thống năng lượng
• Kế hoạch hành động số hóa năng lượng
• Chiến lược năng lượng tái tạo ngoài khơi
• Chiến lược hydro
• Chiến lược khí metan

Định hướng chung là giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch, tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo và tối ưu hóa hạ tầng năng lượng thông minh.

5. Lĩnh vực công nghiệp

EGD thúc đẩy Chiến lược công nghiệp EU nhằm chuyển đổi các ngành sản xuất sang mô hình phát thải thấp. EU thành lập nhiều liên minh công nghiệp trong các lĩnh vực chiến lược như pin, hydro sạch, vật liệu tiên tiến nhằm bảo đảm năng lực cạnh tranh trong quá trình chuyển đổi xanh.

6. Lĩnh vực giao thông: Hệ thống vận tải bền vững

Chiến lược giao thông thông minh và bền vững của EU hướng tới:

• Giảm phát thải trong vận tải
• Phát triển hạ tầng giao thông điện khí hóa
• Dự án tàu cao tốc kết nối EU

Giao thông là một trong những lĩnh vực phát thải lớn, do đó đóng vai trò quan trọng trong lộ trình trung hòa carbon.

7. Lĩnh vực tài chính

Một chiến lược chuyển đổi quy mô toàn lục địa đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ. Vì vậy, EGD gắn chặt với các chương trình tài chính như:

• Chương trình điều chỉnh công bằng (Just Transition Mechanism)
• Chương trình hỗ trợ cải cách chuyển đổi xanh
• Chương trình trái phiếu xanh thế hệ mới
• Chương trình phục hồi và tăng cường khả năng chống chịu

Thông qua hệ thống tài chính xanh, EU điều hướng dòng vốn vào các hoạt động bền vững.

Đối tượng áp dụng của Thỏa thuận Xanh EU

1. Về lý thuyết: Chính sách nội bộ của EU

EGD là một gói chính sách nội bộ của Liên minh châu Âu. Do đó, về nguyên tắc, nó áp dụng đối với:

• Tổ chức, cá nhân trong EU
• Hàng hóa, dịch vụ lưu thông trên thị trường EU
• Hoạt động kinh tế diễn ra trong EU

Nói cách khác, EGD điều chỉnh hệ sinh thái kinh tế nội khối.

2. Trong thực tế: Tác động vượt ra ngoài biên giới EU

Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, các chính sách xanh phát sinh từ EGD có phạm vi tác động vượt ra ngoài EU.

Có hai nhóm tình huống chính:

• Thứ nhất, các quy định áp dụng chung cho hàng hóa lưu hành, tiêu thụ hoặc tạo phát thải tại EU. Khi đó, hàng hóa nhập khẩu từ nước ngoài vào EU cũng phải tuân thủ các tiêu chuẩn tương tự hàng nội khối.
• Thứ hai, các quy định được thiết kế riêng cho hàng nhập khẩu nhằm bảo đảm cân bằng cạnh tranh với doanh nghiệp nội khối, tránh hiện tượng “rò rỉ carbon”.

Vì vậy, mặc dù EGD là văn kiện nội bộ, nhưng trên thực tế, nó ảnh hưởng đến các chuỗi cung ứng toàn cầu có liên quan tới thị trường EU.

EGD và sự thay đổi mô hình tăng trưởng của EU

Điểm cốt lõi của Thỏa thuận Xanh không chỉ nằm ở mục tiêu môi trường mà ở sự chuyển đổi mô hình phát triển.

Trước đây, tăng trưởng kinh tế thường gắn liền với khai thác tài nguyên và tiêu thụ năng lượng hóa thạch. EGD đặt mục tiêu “tách rời tăng trưởng khỏi sử dụng tài nguyên” (decoupling growth from resource use). Điều này có nghĩa:

• Tăng trưởng GDP không đồng nghĩa với gia tăng phát thải
• Hiệu quả sử dụng tài nguyên trở thành tiêu chí trung tâm
• Đổi mới công nghệ xanh đóng vai trò quyết định
• Châu Âu hướng tới một nền kinh tế tuần hoàn, phát thải thấp, số hóa và dựa trên đổi mới sáng tạo.

Tại sao EGD được xem là chiến lược có ảnh hưởng toàn cầu?

EGD không chỉ là một chính sách nội bộ đơn thuần. EU là một trong những thị trường lớn nhất thế giới, đồng thời có ảnh hưởng mạnh trong việc thiết lập tiêu chuẩn quốc tế.

Khi EU nâng cao tiêu chuẩn môi trường:

• Doanh nghiệp toàn cầu phải điều chỉnh để tiếp cận thị trường EU
• Chuỗi cung ứng quốc tế bị tái cấu trúc
• Các quốc gia đối tác chịu áp lực chuyển đổi xanh

Do đó, EGD có thể được xem là một trong những sáng kiến khí hậu có sức lan tỏa lớn nhất hiện nay.

Thỏa thuận Xanh EU (EGD) là chiến lược chuyển đổi toàn diện nhằm đưa châu Âu đạt trung hòa carbon vào năm 2050 và tái cấu trúc toàn bộ hệ thống kinh tế theo hướng bền vững. Dù mang tính nội bộ, EGD có phạm vi tác động rộng và ảnh hưởng sâu sắc tới thương mại toàn cầu. Việc hiểu rõ bản chất, phạm vi và cơ chế vận hành của EGD là nền tảng quan trọng để các chủ thể kinh tế thích ứng trong kỷ nguyên chuyển đổi xanh.

Nếu doanh nghiệp của bạn đang gặp khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu của Thỏa thuận Xanh EU, vui lòng liên hệ với Intercert qua số Hotline: 0969.555.610 hoặc Email: sales@intercertvietnam.com để được hỗ trợ.