Một số chính sách Xanh quan trọng của EU tác động tới hàng hóa xuất khẩu Việt Nam

Trong lộ trình thực thi Thỏa thuận Xanh (EGD), Liên minh Châu Âu (EU) đã cụ thể hóa các mục tiêu bằng một hệ thống chính sách xanh dày đặc và khắt khe. Những quy định này không còn nằm trên lý thuyết mà đang trực tiếp thay đổi “luật chơi” đối với hàng hóa nhập khẩu. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, việc nắm bắt chi tiết từng chiến lược từ nông nghiệp bền vững đến kinh tế tuần hoàn là bước đi cần thiết để duy trì lợi thế tại thị trường khó tính này.

Chiến lược “Từ trang trại đến bàn ăn” (F2F)

Được công bố ngày 20/5/2020, Chiến lược F2F là “xương sống” để EU xây dựng hệ thống thực phẩm công bằng, lành mạnh và thân thiện với môi trường. EU đặt ra 04 mục tiêu chuyển đổi lớn: (i) ngăn chặn lãng phí thực phẩm; (ii) sản xuất bền vững, (iii) phân phối bền vững; và (iv) tiêu thụ bền vững.

Dưới đây là 07 chính sách cụ thể trong F2F tác động trực tiếp đến nông sản xuất khẩu của Việt Nam:

1. Quy định về sử dụng bền vững các sản phẩm bảo vệ thực vật

• Mục tiêu: Cắt giảm ít nhất 50% việc sử dụng hóa chất trừ sâu tại EU vào năm 2030.
• Tác động: Các mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam như rau quả, chè, cà phê, gia vị sẽ đối mặt với các mức giới hạn dư lượng tối đa (MRLs) cực thấp.
• Tiến trình: Dự thảo đã được công bố từ 22/06/2022 và đang trong quy trình thông qua. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi hoàn toàn quy trình canh tác sang hướng hữu cơ hoặc IPM.

2. Quy định về sản phẩm thuốc thú y

• Mục tiêu: Giảm 50% doanh số bán thuốc kháng sinh cho vật nuôi và nuôi trồng thủy sản vào năm 2030.
• Tác động: Ngành thủy sản (tôm, cá tra) và sản phẩm từ động vật sẽ bị kiểm soát gắt gao. EU ưu tiên các sản phẩm không lạm dụng kháng sinh để phòng bệnh.
• Tiến trình: Đã thực thi đầy đủ từ 28/1/2022. Đây là quy định bắt buộc doanh nghiệp phải tuân thủ ngay lập tức.

3. Sửa đổi Quy định về vật liệu tiếp xúc với thực phẩm (Quy định FCM)

• Mục tiêu: Giảm rác thải bao bì, loại bỏ các chất độc hại thấm từ bao bì vào thực phẩm để đảm bảo an toàn sức khỏe.
• Tác động: Áp dụng cho tất cả các loại thực phẩm. Doanh nghiệp cần chuyển đổi sang các loại bao bì sinh học hoặc vật liệu tái chế an toàn.
• Tiến trình: Đang trong quy trình xem xét thông qua sau bản đánh giá tác động cuối năm 2020.

4. Sửa đổi Quy định về thông tin thực phẩm cho người tiêu dùng (Quy định FIC)

• Mục tiêu: Giúp người tiêu dùng đưa ra lựa chọn sáng suốt về sức khỏe và môi trường, tránh lãng phí thực phẩm.
• Tác động: Yêu cầu nhãn mác phải hiển thị rõ ràng hơn về thành phần dinh dưỡng, nguồn gốc và có thể là cả “dấu chân sinh thái” của sản phẩm.
• Tiến trình: Đang trong quy trình xem xét thông qua.

5. Bộ quy tắc ứng xử của EU về thực hành tiếp thị và kinh doanh thực phẩm có trách nhiệm

• Mục tiêu: Khuyến nghị các chủ thể trong chuỗi cung ứng thực hiện các hành vi kinh doanh bền vững.
• Tính chất: Đây là sáng kiến tự nguyện nhưng đóng vai trò là “điểm cộng” lớn cho doanh nghiệp khi tiếp cận các nhà bán lẻ lớn tại EU.
• Tiến trình: Đã có hiệu lực từ 5/7/2021.

6. Sửa đổi một số Quy định về phúc lợi động vật

• Mục tiêu: Cải thiện sức khỏe động vật, giảm nhu cầu dùng thuốc và nâng cao chất lượng thực phẩm.
• Phạm vi: Bao gồm các chỉ thị về bảo vệ vật nuôi, vận chuyển và giết mổ.
• Tác động: Các sản phẩm trứng, thịt hoặc thủy sản có nguồn gốc động vật phải chứng minh được quy trình chăn nuôi nhân đạo.
• Tiến trình: Đang trong quy trình xem xét thông qua.

7. Quy định về Sản xuất hữu cơ và Ghi nhãn sản phẩm hữu cơ

• Mục tiêu: Thiết lập các tiêu chuẩn khắt khe cho sản phẩm hữu cơ bán tại thị trường EU.
• Tác động: Doanh nghiệp Việt Nam muốn dán nhãn hữu cơ EU phải vượt qua quy trình kiểm soát và chứng nhận tương đương tiêu chuẩn nội khối.
• Tiến trình: Đã có hiệu lực từ 1/1/2021.

Kế hoạch hành động về Kinh tế tuần hoàn (CEAP) – Biến “Bền vững” thành tiêu chuẩn

CEAP được đưa ra vào tháng 3/2020 nhằm mục tiêu xây dựng nền kinh tế xanh, sạch và tuần hoàn. EU tập trung vào 07 chuỗi sản phẩm mục tiêu thâm dụng tài nguyên như điện tử, dệt may, bao bì, nhựa…

Dưới đây là 06 hành động then chốt trong khuôn khổ CEAP:

1. Chiến lược của EU đối với dệt may tuần hoàn và bền vững

• Mục tiêu: Áp dụng khung sản phẩm bền vững mới, chú trọng thiết kế sinh thái, loại bỏ hóa chất độc hại và thúc đẩy tái sử dụng, tái chế.
• Tác động: Ngành dệt may Việt Nam phải chuyển dịch từ “thời trang nhanh” sang thời trang bền vững, có tuổi thọ cao và dễ tái chế.
• Tiến trình: Công bố ngày 30/3/2022, đang dần cụ thể hóa thành các quy định thực thi.

2. Quy định về Trao quyền cho người tiêu dùng trong thực hiện chuyển đổi xanh

• Mục tiêu: Cung cấp thông tin đầy đủ về độ bền và khả năng sửa chữa của sản phẩm, giúp người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm xanh.
• Tác động: Áp dụng cho mọi loại hàng hóa nhập khẩu.
• Tiến trình: Dự thảo công bố đầu năm 2022 và đang được xem xét.

3. Quy định mới về Thiết kế sinh thái cho các sản phẩm bền vững (ESPR)

• Mục tiêu: Đảm bảo sản phẩm có tuổi thọ cao, có thể tái sử dụng, sửa chữa và tiết kiệm năng lượng.
• Lĩnh vực: Tất cả sản phẩm chế biến chế tạo (trừ thực phẩm, dược phẩm và thức ăn gia súc).
• Tiến trình: Dự thảo đưa ra tháng 3/2022, đang trong quy trình xem xét. Đây là quy định thay đổi bản chất sản xuất của các ngành công nghiệp phụ trợ.

4. Chiến lược hóa chất vì sự bền vững

• Mục tiêu: Bảo vệ sức khỏe và môi trường khỏi các chất độc hại thông qua việc kiểm soát nghiêm ngặt hóa chất trong hàng tiêu dùng.
• Lĩnh vực: Mỹ phẩm, đồ chơi, đồ nội thất, hàng dệt may…
• Tiến trình: Công bố tháng 10/2020, là định hướng cho các tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể sau này.

5. Chỉ thị về Tuyên bố xanh (Green Claims Directive)

• Mục tiêu: Loại bỏ tình trạng “Tẩy xanh” (Greenwashing) – việc đưa ra thông tin môi trường giả mạo hoặc gây nhầm lẫn.
• Tác động: Các nhãn hàng dệt may, điện tử Việt Nam muốn quảng bá sản phẩm “xanh” phải có bằng chứng khoa học và chứng nhận từ bên thứ ba uy tín.
• Tiến trình: Dự thảo công bố 22/03/2023, đang được xem xét.

6. Sửa đổi Chỉ thị khung của EU về rác thải

• Mục tiêu: Nâng cao trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đối với toàn bộ vòng đời sản phẩm.
• Lĩnh vực: Đặc biệt chú trọng vào thực phẩm, dệt may và giày dép.
• Tiến trình: Dự thảo công bố tháng 7/2023, đang được xem xét.

Chiến lược Đa dạng sinh học EU đến năm 2030

Được công bố cùng thời điểm với Chiến lược F2F (20/5/2020), Chiến lược Đa dạng sinh học nhằm phục hồi thiên nhiên và bảo vệ các hệ sinh thái toàn cầu. “Vũ khí” sắc bén nhất trong chiến lược này chính là Quy định số 2023/1115 về sản phẩm không gây mất rừng (EUDR).

1. Phạm vi và Lộ trình thực thi

EUDR không còn là một lời kêu gọi tự nguyện mà là một quy định bắt buộc đã được thông qua ngày 31/05/2023 và có hiệu lực từ 29/6/2023.

Thời điểm áp dụng đầy đủ: Từ sau ngày 30/12/2024.

Nguyên tắc cốt lõi: Cấm nhập khẩu vào thị trường EU các sản phẩm được nuôi trồng trên đất có nguồn gốc từ phá rừng hoặc làm suy thoái rừng.

2. Danh mục sản phẩm chịu tác động

Quy định này đánh trực tiếp vào các mặt hàng nông sản và công nghiệp gỗ thế mạnh của Việt Nam, bao gồm:

• Nhóm nông sản: Gia súc, cacao, cà phê, cao su, dầu cọ, đậu tương.
• Nhóm chế phẩm: Da thuộc, socola, các sản phẩm được tạo ra từ những mặt hàng trên.
• Nhóm lâm sản: Gỗ và các sản phẩm gỗ (như đồ nội thất).

3. Nghĩa vụ “Thẩm định” (Due Diligence)

Để hàng hóa được lưu thông tại EU, doanh nghiệp phải cung cấp một Xác nhận “tuân thủ” (due diligence statement). Trong đó, hai yêu cầu khó khăn nhất bao gồm:

• Truy xuất nguồn gốc: Sản phẩm phải có bằng chứng xác nhận không liên quan đến việc gây mất rừng hoặc làm suy thoái rừng từ sau ngày 31/12/2020.
• Tính hợp pháp: Chứng minh sản phẩm được sản xuất phù hợp với luật pháp của nước sở tại.

Cơ chế điều chỉnh Carbon tại biên giới (CBAM)

Nằm trong gói chính sách “Fit for 55”, CBAM là công cụ chủ đạo của EU để đảm bảo công bằng giữa hàng hóa sản xuất nội khối (vốn phải trả chi phí phát thải cao) và hàng hóa nhập khẩu.

1. Bản chất của CBAM

Theo cơ chế này, hàng hóa nhập khẩu vào EU sẽ phải trả thêm một khoản phí (thuế carbon) tương ứng với mức độ phát thải khí nhà kính ròng trong quá trình sản xuất tại nước xuất khẩu. Đây là một nỗ lực nhằm ngăn chặn tình trạng “rò rỉ carbon” khi các doanh nghiệp dịch chuyển sản xuất sang các quốc gia có tiêu chuẩn môi trường thấp hơn.

2. Lộ trình 3 bước thực thi của CBAM

EU đã ban hành Quy định 2023/956 để thực thi CBAM giai đoạn đầu với 06 nhóm hàng hóa nguy cơ ô nhiễm cao nhất: Sắt thép, Xi măng, Phân bón, Nhôm, Điện và Hydro. Lộ trình cụ thể như sau:

3. Các quy định hướng dẫn mới nhất

Để hỗ trợ thực thi, EU đã ban hành Quy định 2023/1773 (ngày 17/8/2023) hướng dẫn chi tiết cho bước chuyển tiếp:

• Quy định cách thức báo cáo và cung cấp thông tin của nhà nhập khẩu.
• Thiết lập phương pháp tính toán lượng khí thải tích hợp (embedded emissions) trong quá trình sản xuất.
• Hiện tại, EU cũng đang hoàn thiện quy định cho bước chính thức để xác định cách thức mua bán và định giá chứng chỉ CBAM.

4. Tầm nhìn đến năm 2030

Dự kiến sau khi đánh giá sơ bộ giai đoạn đầu, EU sẽ mở rộng phạm vi CBAM. Danh sách có thể tăng thêm từ 30 đến 60 nhóm hàng hóa khác, biến carbon trở thành một phần chi phí tất yếu trong mọi giao dịch thương mại với EU.

—————————————————————————————————-

Cần phải khẳng định rằng, danh sách các chính sách xanh kể trên không dừng lại ở đó. Tiến trình triển khai Thỏa thuận Xanh EU đến năm 2050 sẽ tiếp tục sản sinh ra các quy định bổ sung, đặc biệt là trong giai đoạn then chốt từ nay đến năm 2030. Việc chủ động nắm bắt thông tin và đáp ứng các tiêu chuẩn này ngay từ giai đoạn chuyển tiếp chính là chìa khóa giúp hàng hóa Việt Nam vững vàng vươn ra biển lớn, khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Nếu doanh nghiệp của bạn đang gặp khó khăn trong việc tuân thủ các Chính sách xanh của EU, vui lòng liên hệ với Intercert qua số Hotline: 0969.555.610 hoặc Email: sales@intercertvietnam.com để được hỗ trợ.